Wie is Johannes Marcus?
Johannes Marcus was een jonge jongen uit Jeruzalem – waarschijnlijk ongeveer 15 of 16 jaar oud – die tot de volgelingen van Jezus behoorde en enige tijd met Jezus en de apostelen meereisde. Hij verbleef bij Jezus en de apostelen tijdens de donkere dagen van de Heilige Week en was ook aanwezig bij enkele verschijningen van Jezus na zijn opstanding. We leren hem voor het eerst kennen op de dag van het voeden van de vijfduizend, waar hij verantwoordelijk is voor het dragen van de proviand voor het apostolische gezelschap. Zijn ouders waren Elijah en Maria Marcus. In hun huis vierden Jezus en de apostelen het Laatste Avondmaal. Elijah Marcus had een gastenkamer op de bovenverdieping van zijn huis; samen troffen de jonge Johannes en Jezus in het geheim de voorbereidingen voor deze laatste viering. Later werd hij bekend als de auteur van het evangelie dat in het Nieuwe Testament bekendstaat als het Evangelie van Marcus.
Vroege jaren
Johannes Marcus groeide op in Jeruzalem in een gezin dat sympathie had voor de beweging rond Jezus. Zijn vader Elijah Marcus was een welgestelde man die een groot huis bezat met een gastenkamer op de bovenverdieping. Dit huis werd later de plaats waar Jezus en de apostelen het Laatste Avondmaal vierden.
We leren Johannes Marcus voor het eerst kennen tijdens de periode rond het voeden van de vijfduizend. Hij was toen nog een jongen, maar kreeg al praktische verantwoordelijkheden. Zo hielp hij bij het dragen van de proviand voor het gezelschap van Jezus en de apostelen. Vanaf dat moment raakte hij steeds nauwer betrokken bij de beweging.
Met Jezus in de heuvels
Op de woensdag van de laatste week in Jeruzalem trok Jezus zich terug uit de stad. Het was een rustdag tussen de spanningen van de voorgaande dagen en de gebeurtenissen die zouden volgen. Tijdens deze dag verbleef Jezus in de heuvels buiten de stad.
Johannes Marcus vergezelde hem gedurende een deel van deze tijd. Voor de jonge jongen was dit een bijzondere ervaring: hij bracht langere tijd door in directe nabijheid van Jezus, buiten de drukte van de stad en zonder de aanwezigheid van grote menigten.
De gesprekken en het samenzijn tijdens deze rustige dag maakten diepe indruk op Johannes Marcus en bleven later een belangrijke herinnering uit zijn jonge jaren. In het verhaal is deze ontroerende episode bekend als “Een dag alleen met God”.
Het Laatste Avondmaal
Het huis van de familie Marcus speelde een centrale rol tijdens de gebeurtenissen van de laatste week in Jeruzalem. De bovenkamer van hun huis werd gekozen als plaats voor het Laatste Avondmaal.
Volgens het verhaal werden de voorbereidingen in het geheim getroffen om te voorkomen dat tegenstanders van Jezus de bijeenkomst zouden verstoren. Jezus besprak deze voorbereidingen rechtstreeks met de jonge Johannes Marcus, die hielp bij het gereedmaken van de ruimte voor het feestmaal van Jezus en de apostelen.
Tijdens deze avond bevond Johannes Marcus zich in het huis terwijl Jezus en de apostelen de maaltijd vierden.
Na de arrestatie van Jezus
Na de maaltijd in de bovenkamer ging Jezus met de apostelen naar de hof van Gethsemane. Johannes Marcus volgde de gebeurtenissen op enige afstand. Toen Jezus werd gearresteerd, probeerde hij nog in de buurt te blijven om te zien wat er gebeurde.
Uit hoofdstuk 58:
Het was ongeveer tien uur deze donderdagavond toen Jezus de elf apostelen vanuit het huis van Elijah en Maria Marcus terugleidde naar het kamp in Gethsemane. Sinds die dag in de heuvels had Johannes Marcus er zijn taak van gemaakt om Jezus nauwlettend in de gaten te houden. Johannes Marcus, die slaap nodig had, had enkele uren rust genomen terwijl de Meester met zijn apostelen in de bovenzaal was, maar toen hij hen naar beneden hoorde komen, stond hij op en sloeg snel een linnen mantel om zich heen. Hij volgde hen door de stad, over de beek Kidron, en verder naar hun privékamp naast het Gethsemane-park. En Johannes Marcus bleef de hele nacht en de volgende dag zo dicht bij de Meester dat hij alles zag en veel hoorde van wat de Meester vanaf dat moment tot aan het uur van de kruisiging zei.
Het verhaal beschrijft hoe hij in de verwarring van de arrestatie vluchtte toen soldaten hem probeerden vast te grijpen:
Toen Jezus gebonden was, gaf de kapitein, uit angst dat de volgelingen van de Meester zouden proberen hem te bevrijden, bevel hen te grijpen. Maar de soldaten waren niet snel genoeg, want nadat ze de bevelen van de kapitein om hen te arresteren hadden opgevangen, vluchtten de volgelingen van Jezus haastig terug het ravijn in. Al die tijd had Johannes Marcus zich afgezonderd gehouden in de nabijgelegen schuur. Toen de wachters met Jezus terug naar Jeruzalem gingen, probeerde Johannes Marcus uit de schuur te sluipen om de vluchtende apostelen en discipelen in te halen. Maar net toen hij naar buiten kwam, kwam een van de laatste terugkerende soldaten, die de vluchtende discipelen hadden achtervolgd, eraan. Toen hij deze jongeman in zijn linnen mantel zag, zette hij de achtervolging in en haalde hem bijna in. De soldaat kwam zelfs dicht genoeg bij Johannes om zijn mantel te grijpen, maar de jongeman bevrijdde zich van de mantel en ontsnapte naakt, terwijl de soldaat de lege mantel vasthield. Johannes Marcus haastte zich in alle haast naar David Zebedeüs op het bovenste pad. Nadat hij David had verteld wat er gebeurd was, haastten ze zich beiden terug naar de tenten van de slapende apostelen en brachten alle acht op de hoogte van het verraad en de arrestatie van de Meester.
Rond de tijd dat de acht apostelen wakker werden, keerden degenen die het ravijn in waren gevlucht terug, en ze verzamelden zich allemaal bij de olijfpers om te bespreken wat er gedaan moest worden. Intussen waren Simon Petrus en Johannes Zebedeüs, die zich tussen de olijfbomen hadden verstopt, al achter de menigte soldaten, bewakers en dienaren aangegaan, die Jezus nu terug naar Jeruzalem leidden alsof ze een wanhopige misdadiger hadden meegenomen. Johannes volgde de menigte op de voet, maar Petrus volgde van verre. Nadat Johannes Marcus aan de greep van de soldaat was ontsnapt, voorzag hij zich van een mantel die hij in de tent van Simon Petrus en Johannes Zebedeüs vond. Hij vermoedde dat de bewakers Jezus naar het huis van Annas, de voormalige (emeritus) hogepriester, zouden brengen; daarom liep hij om de olijfboomgaarden heen en bevond zich daar vóór de menigte, verscholen bij de ingang van de poort van het paleis van de hogepriester.
Na de kruisiging
Tijdens de dagen na de kruisiging bleef het huis van zijn familie een plaats waar volgelingen van Jezus samenkwamen. Johannes Marcus was aanwezig bij enkele van de verschijningen van Jezus na de opstanding. Deze ervaringen versterkten zijn overtuiging dat Jezus leefde en dat zijn boodschap moest worden doorgegeven.
De dood van Elijah Marcus
Na de gebeurtenissen rond de kruisiging en de opstanding stierf Elijah Marcus. Zijn dood betekende een belangrijke verandering voor het gezin. Het huis bleef echter een plaats waar gelovigen in het hemelse koninkrijk samenkwamen en elkaar ontmoetten.
Na de hemelvaart van Jezus
Na de hemelvaart bleef Johannes Marcus verbonden met de gemeenschap van leerlingen in Jeruzalem. Hij bleef betrokken bij de verspreiding van de boodschap van Jezus en stond in contact met verschillende leiders binnen de jonge beweging.
Zijn jeugdige ervaringen met Jezus en zijn aanwezigheid bij belangrijke gebeurtenissen gaven hem een unieke plaats binnen de vroege gemeenschap van gelovigen.
Het evangelie van Marcus
Johannes Marcus werd later de auteur van het geschrift dat bekendstaat als het Evangelie van Marcus. Dit evangelie is een van de vier teksten die samen het evangelieverhaal van het Nieuwe Testament vormen.
Het evangelie van Marcus wordt algemeen beschouwd als het oudste van de vier evangelieën. Het is een beknopt en direct verslag van het leven en de activiteiten van Jezus, met bijzondere aandacht voor zijn openbare optreden en zijn laatste dagen in Jeruzalem.
Veel onderzoekers nemen aan dat Marcus bij het schrijven gebruikmaakte van herinneringen van vroege volgelingen van Jezus en van bestaande mondelinge tradities. Zijn eigen ervaringen, waaronder zijn aanwezigheid bij verschillende gebeurtenissen tijdens de laatste week van Jezus, zijn natuurlijk ook van belang geweest.
Door dit evangelie kreeg Johannes Marcus een blijvende plaats in de geschiedenis van de vroege beweging rond Jezus.