Stoïcisme en de invloed op het latere christendom

Doel van deze stub

Deze pagina is een tijdelijke werkversie. Hier verzamelen we kerncitaten uit het verhaal over stoïcisme en noteren we welke hoofdstukken later nog verder kunnen worden uitgewerkt, met name richting de invloed op het latere christendom. Er is een goede wikipedia-pagina te vinden met een breder overzicht van het stoïcisme.

Voorlopige opbouw van de definitieve pagina

• Wat stoïcisme betekende in de tijd van Jezus (kort, contextueel)
• Hoe het verhaal stoïcisme typeert (kerncitaten)
• De aantrekkingskracht van stoïcische ethiek (sterktes)
• De grens van stoïcische zelfbeheersing (zwaktes)
• Hoe stoïcisme het christendom mede vormde — én waar het volgens het verhaal verarmde
• Het geloof van Jezus tegenover stoïcische plichtsethiek

Kerncitaat: ethiek, moraal en de beperking van stoïcisme

Paper 12 — The Universe of Universes (12:5.10)

Static ethics and traditional morality are just slightly superanimal. Nor is stoicism a high order of self-realization. Ethics and morals become truly human when they are dynamic and progressive, alive with universe reality.

Werknotitie: dit citaat suggereert dat ethiek pas werkelijk menselijk wordt wanneer zij dynamisch en progressief is, en verbonden met levende werkelijkheid, in plaats van statische moraal of louter zelfbeheersing. Dit kan later worden verbonden aan het verschil tussen stoïcische discipline en een levend geloof dat groei stimuleert.

Stoïcisme in de bredere filosofische context van de eerste eeuw

Paper 121 — De tijd waarin het leven van Jezus zich afspeelde (121:4.3)

De Stoïsche school. Het Stoïcisme was de superieure filosofie van de betere klassen. De Stoïcijnen geloofden dat de hele natuur geregeerd wordt door een rede; dat we onderdeel zijn van een orde, die je natuur of rede of goddelijk kunt noemen. Stoïcijnen zeiden dat de ziel van de mens goddelijk is: dat de ziel gevangen zit in het ‘evil’ lichaam van de materiele natuur. En dat de ziel van de mens vrijheid kan bereiken door in harmonie te leven met de natuur, met God. Het concept van deugen, van deugdelijke dingen doen (‘virtue’) was belangrijk. De stoïcijnen geloofden dat het beoefenen van deugdzaamheid voldoende is om eudaimonia te bereiken: een goed geleefd leven. Je dagelijks leven dient volgens hen gewijd te zijn aan het beoefenen van vier hoofddeugden: voorzichtigheid, standvastigheid, matigheid en rechtvaardigheid – en aan een leven in overeenstemming met de natuur. Als je zo leeft, krijg je daar ook de beloning voor: een goed leven. Het Stoïcisme leidde tot een hoge standaard van normen en waarden, het waren idealen die sindsdien nooit meer zijn overtroffen door een ander puur menselijk filosofisch stelsel. Hoewel de Stoïcijnen verklaarden dat ze ‘de nakomelingen van God’ waren, slaagden zij er niet in Hem te kennen en dus slaagden zij er niet in Hem te vinden. Het Stoïcisme bleef een filosofie: het werd nooit een religie. Stoïcijnen probeerden hun mind af te stemmen op de harmonie van de Universele Mind, maar het lukte ze niet om zichzelf te beschouwen als de kinderen van een liefhebbende Vader. Paulus neigde sterk naar het Stoïcisme toen hij schreef: ‘Ik heb geleerd tevreden te zijn in elke situatie, ongeacht de omstandigheden’. Maar hij voegde wel toe: “Ik kan dit alles doen door Hem die mij kracht geeft.”18

Invloed van stoïcisme op jodendom en de voedingsbodem voor latere ontwikkelingen

Paper 121 — De tijd waarin het leven van Jezus zich afspeelde (121:6.3)

De hellenistische geloofsopvattingen van de Joden waren maar heel beperkt beïnvloed door de leer van de Epicuristen. Maar de invloed van de filosofie van Plato en de leer van zelfverloochening van de Stoïcijnen was wel heel groot. Die grote invloed van de leer van de Stoïcijnen zien we bijvoorbeeld in het Vierde Boek van de Maccabeeën. De invloed van de filosofie van Plato en ook van de leer der Stoïcijnen komt ook tot uiting in het boek “Wijsheid van Solomon”. De hellenistische Joden gaven een allegorische interpretatie aan de Hebreeuwse geschriften, wat betekent dat je verder kijkt dan puur de personen, dingen en gebeurtenissen, maar er een diepere mening of bedoeling achter zoekt. Daardoor konden zij zonder moeite de Hebreeuwse theologie in overeenstemming brengen met de door hen vereerde filosofie van Aristoteles (die ook vaak sprak in verhalen met een diepere bedoeling, een allegorie). Maar dit alles leidde tot een rampzalige verwarring, totdat deze problemen ter hand werden genomen door Philo van Alexandrië. Philo ging ertoe over om de Griekse filosofie en de Hebreeuwse theologie beter op elkaar af te stemmen en ze allebei in te passen in een tamelijk goed samenhangend stelsel van religieus geloof en religieuze praktijk. En het was deze latere leer, die bestond uit een combinatie van Griekse filosofie en Hebreeuwse theologie, die in Palestina de overhand had toen Jezus leefde en zijn lessen verkondigde. En Paulus gebruikte deze leer als grondslag waarop hij zijn verdergaande en meer verlichtende cultus van het Christendom bouwde.

Vooruitwijzing: stoïcisme en het latere christendom

In latere hoofdstukken (met name Paper 195 en Paper 196) wordt volgens het verhaal uitgebreider ingegaan op hoe filosofische stromingen, waaronder stoïcisme, invloed uitoefenden op de vorming van het latere christendom. Deze papers moeten nog worden doorzocht op passages waarin:

• stoïcische ethiek, plichtsbesef en zelfbeheersing worden vergeleken met een levend, persoonlijk geloof
• het verschil wordt getekend tussen een moreel systeem en een spirituele ervaring
• de rol van Paulus (en de bredere Grieks-Romeinse context) in deze beïnvloeding wordt besproken

Werknotitie: zodra Paper 195 en 196 in detail worden verwerkt, kan deze stub worden omgezet in een definitieve Onderwerp-pagina met citaten, korte toelichtingen en interne links naar verwante begrippen (zoals Paulus, Hellenistisch jodendom, Plato, Logos, mind en spirit).